„Blob” – jednokomórkowy organizm o 720 typach zgodności, który uczy się bez mózgu

W październiku 2019 roku paryskie zoo zaprezentowało publiczności niezwykły eksponat – żółtą, śluzowatą masę, która zyskała przydomek „blob”. Za tą efektowną nazwą kryje się Physarum polycephalum (w nowszych bazach taksonomicznych znany również jako Badhamia polycephala) – śluzowiec, który zmusza naukowców do ponownego przemyślenia pojęcia biologicznej inteligencji.

Co to za organizm

Blob nie jest ani zwierzęciem, ani rośliną, ani grzybem. Należy do grupy Amoebozoa. W swoim aktywnym stadium (plazmodium) nie jest kolonią komórek, lecz jedną gigantyczną komórką z tysiącami jąder połączonych wspólną cytoplazmą. Nie ma mózgu, układu nerwowego ani narządów zmysłów, ale porusza się z prędkością do 1 cm na godzinę dzięki rytmicznym przepływom cytoplazmy.

720 typów zgodności

Najbardziej rozpowszechniony mit głosi, że blob ma 720 płci. W 2026 roku profesor Marc-André Selosse z Narodowego Muzeum Historii Naturalnej we Francji oficjalnie obalił to sformułowanie. W rzeczywistości mowa o 720 typach zgodności genetycznej. Są one określane przez kombinację alleli w trzech loci (matA, matB, matC), które pozwalają mikroskopijnym komórkom łączyć się. Śluzowiec nie ma konwencjonalnego podziału na osobniki męskie i żeńskie.

Jak uczy się bez mózgu

Eksperymenty naukowe potwierdziły kilka form adaptacji u fizaruma:

• Habituacja (przyzwyczajenie). W 2016 roku naukowcy udowodnili, że blob przestaje unikać nieszkodliwych, ale nieprzyjemnych dla niego substancji (takich jak kofeina lub chinina), jeśli wielokrotnie napotyka je na drodze do pożywienia.
• Pamięć przestrzenna. Poruszając się, śluzowiec pozostawia za sobą warstwę śluzu zewnątrzkomórkowego. Służy to jako jego „pamięć zewnętrzna”: unika już zbadanych obszarów, co pomaga mu efektywnie pokonywać labirynty.
• Przekazywanie „wiedzy”. W 2017 roku udowodniono, że podczas łączenia się dwóch plazmodiów, nieuczony organizm przejmuje nawyki tego uczonego, ignorując wcześniej unikane przeszkody.

Słynne eksperymenty

W 2000 roku japońscy naukowcy umieścili bloba w labiryncie z płatkami owsianymi na wyjściu. Organizm szybko znalazł najkrótszą drogę, a ślepe zaułki sieci obumierały. W 2010 roku badacze odtworzyli na szalce Petriego mapę Tokio, umieszczając pożywienie w miejscach stacji kolejowych. Śluzowiec zbudował sieć połączeń, która pod względem wydajności, kosztów i odporności na awarie okazała się porównywalna z rzeczywistym systemem kolei w Japonii.

Odporność i misje kosmiczne

Blob potrafi szybko zregenerować uszkodzoną błonę, a w niesprzyjających warunkach (susza) przekształca się w twarde sklerocjum, zdolne czekać na wilgoć przez lata. W 2021 roku francuscy naukowcy wysłali próbki fizaruma na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS) z astronautą Thomasem Pesquetem, aby zbadać wpływ mikrograwitacji na jego nawigację przestrzenną.

Naukowcy spierają się, czy można to nazwać „inteligencją”. Blob nie myśli w ludzkim rozumieniu. Jednak dowodzi, że złożona adaptacja, optymalizacja tras i najprostsze formy pamięci są możliwe dzięki lokalnym procesom fizykochemicznym w obrębie jednej komórki, bez ani jednego neuronu.